Przedmowa do wydania moskiewskiego z 1929 roku.

Palę Paryż Powrót na stronę główną

Jasieński był około r. 1920 jednym z pierwszych przedstawicieli skrajnego futuryzmu w Polsce Powojennej. Jego śmiały, anarchiczny protest przeciwko wszelkim tradycjom literackim był wyrazem buntu przeciw dawnej "poetyczności" i tradycyjnym pojęciom "piękna".Bezwzględne odsłanianie rzeczywistości, swoisty cynizm i zamierzona brutalność - cechowały pierwsze poezje Brunona Jasieńskiego i jego ówczesne "manifesty literackie". Młody poeta wypowiadał poglądy buntownicze i wysławiał proletarjat jako burzyciela starej, przeżytej kultury, jednakże pomimo to dalekim był jeszcze od stanowiska proletarjackiego w literaturze. Pomimo słownego, deklaracyjnego uznania rewolucji proletariackiej i jej haseł programowych, futuryzm Jasieńskiego był jednak tylko drobnomieszczańskim, czysto literackim buntem. Hasła rewolucyjne, wplatane do jego poezji ówczesnych, nie wiązały się z treścią jego utworów, niezrozumiałych dla mas, przepojonych erotyzmem i anarchizmem.

Cała walka społeczna sprowadzała się w tych poezjach do zbiorowych przejawów instynktów i popędów. Jest to być może już materjalizm, lecz materjalizm ten daleki jest jeszcze od materjalizmu djalektycznego.

Od tego okresu bojowego futuryzmu dzieli dzisiaj Jasieńskiego nie tylko szereg formalnych zdobyczy w opanowaniu techniki literackiej, lecz również poważna zmiana poglądów społecznych. Ostatnie większe utwory Jasieńskiego "Pieśń o Jakóbie Szeli" i "Palę Paryż" świadczą o stopniowym zbliżaniu się tego pisarza do stanowiska proletarjackiego. W "Pieśni o Jakóbie Szeli" w wierszu dźwięcznym i niezwykłym pod względem formy przedstawia Jasieński z prostotą i siłą bunt chłopski w Galicji - znany pogrom szlachty w r. 1846.

Jasieński rozumie i analizuje psychologję tych tylko osób powieści, które myślą i czują burżuazyjnie. Pierre, jest robotnikiem tylko z nazwy, naprawdę jego nawskroś indywidualistyczny sposób myślenia zdradza w nim drobnomieszczanina. Inne osoby powieści przedstawia autor tym wyraźniej, im bliżej są one burżuazji. Pobudki działania takiego np. Lavala pozostają dla czytelnika w ukryciu.

Pomimo to, powieść Jasieńskiego ma znaczenie rewolucjonizujące. Przenika ją nawskroś nienawiść do kapitalizmu w okresie upadku, zarówno do jego ckliwej obłudy, jak i do jego bezwzględnego cynizmu, zarówno do jego zgnilizny moralnej, jak i do brutalnej przemocy, z jaką próbuje się bronić przed naporem mas.

Przeciw wydaleniu Jasieńskiego zaprotestował cały szereg wybitnych pisarzy i uczonych francuskich: Henryk Barbusse, Jerzy Duhamel, Jules Romains i 38 innych. Nie powstrzymało to jednak "sprawiedliwości" burżuazyjnej, mszczącej się na pisarzu, który głosi hasła rewolucji i występuje przeciw wojnom imperjalistycznym.